De vijf oceanen
Zeventig procent van het aardoppervlak is bedekt met zout water. Dat water is verdeeld over vijf oceanen — van de reusachtige Stille Oceaan tot de bevroren IJszee in het noorden. Ze verbinden de zeven continenten en sturen het klimaat van de hele planeet aan.
De vijf oceanen in cijfers
Oppervlaktegegevens volgens NOAA en de Internationale Hydrografische Organisatie (IHO). De Zuidelijke Oceaan wordt gerekend tot ten zuiden van 60°Z.B.
| Oceaan | Oppervlakte (mln km²) | Ligging | Bijzonderheid |
|---|---|---|---|
| Stille Oceaan | 168,7 | Tussen Azië/Oceanië en Amerika | Grootste oceaan; diepste punt (Marianentrog ~10.935 m) |
| Atlantische Oceaan | 85,1 | Tussen Europa/Afrika en Amerika | Middatlanstische rug; snelst groeiende oceaan |
| Indische Oceaan | 70,6 | Ten zuiden van Azië | Warmste oceaan; moesson-circulatie |
| Zuidelijke Oceaan | 21,9 | Rond Antarctica (ten zuiden van 60°Z) | Erkend door IHO in 2000; omringt Antarctica |
| Noordelijke IJszee | 15,6 | Rond de Noordpool | Kleinste en ondiepste oceaan; grotendeels bevroren |
Bron: NOAA, IHO — International Hydrographic Organization.
De Stille Oceaan
De Stille Oceaan — in het Spaans Pacífico, benoemd door Fernão de Magalhães in 1520 — is met 168,7 miljoen km² de grootste oceaan op aarde. Hij is groter dan alle landmassa's samen. Van de kust van Azië tot de westkust van Amerika beslaat hij bijna een halve wereld.
Het diepste punt ter wereld ligt hier: de Marianentrog, op ongeveer 10.935 meter onder zeeniveau — dieper dan de Mount Everest hoog is. De Vuurring (Ring of Fire) omringt de Stille Oceaan en is verantwoordelijk voor circa 90% van alle aardbevingen op aarde.
De Atlantische Oceaan
De Atlantische Oceaan met 85,1 miljoen km² verbindt Europa en Afrika in het oosten met Noord- en Zuid-Amerika in het westen. Hij is de drukste oceaan voor scheepvaart, met historische handelsroutes die al eeuwenlang continenten verbinden.
Onder de waterspiegel loopt de Midden-Atlantische rug: een keten van vulkanische bergtoppen langs de hele lengte van de oceaan. Op IJsland, een van de weinige plekken waar deze rug boven water uitsteekt, kun je de twee continentale platen — de Noord-Amerikaanse en de Euraziatische — met je eigen ogen zien uit elkaar groeien, een paar centimeter per jaar.
De Indische Oceaan
De Indische Oceaan (70,6 miljoen km²) is de warmste oceaan. Hij ligt grotendeels op het zuidelijk halfrond, ingesloten door Afrika in het westen, Azië in het noorden en Australië in het oosten. De moesson — de seizoensgebonden windwisseling — ontstaat grotendeels boven de Indische Oceaan en voorziet miljarden mensen in Zuid- en Zuidoost-Azië van de regen die hun landbouw nodig heeft.
De Indische Oceaan is ook de thuishaven van enkele van de grootste koraalsystemen ter wereld en herbergt rijke visgronden die voor veel kuststaten levensbelangrijk zijn.
De Zuidelijke en de Noordelijke IJszee
De Zuidelijke Oceaan omcirkelt Antarctica volledig. Met 21,9 miljoen km² is het de jongste officieel erkende oceaan: de IHO kende hem aparte status toe in 2000, National Geographic in 2021. De krachtige Antarctische Circumpoolstroom — de sterkste zeestroom ter wereld — loopt hier ongehinderd rond de pool en pompt warm water uit de andere oceanen weg naar de diepte.
De Noordelijke IJszee (15,6 miljoen km²) is de kleinste oceaan. Hij ligt grotendeels bevroren boven de Noordpool en is grotendeels ingesloten door de landmassa's van Noord-Amerika, Europa en Azië. Door klimaatverandering smelt het poolijs in de zomer steeds meer, waardoor nieuwe scheepvaartroutes — zoals de Noordoostpassage langs Siberië — langer per jaar bevaarbaar worden.
De oceanen en de continenten
Oceanen en continenten zijn onlosmakelijk verbonden. De datumgrens loopt dwars door de Stille Oceaan; de moesson van de Indische Oceaan bepaalt het klimaat van een derde van de mensheid; de Atlantische golfstroom warmt Europa op. Zonder de oceanen zouden de continenten er heel anders uitzien — en er veel kaler bijliggen.
De vijf oceanen samen bevatten meer dan 97% van al het water op aarde. Ze reguleren de temperatuur van de planeet, produceren meer dan de helft van de zuurstof die we inademen (via fytoplankton) en absorberen een kwart van de CO₂ die mensen uitstoten.
SchaalvergelijkingDe Stille Oceaan alleen is al groter dan alle zeven continenten bij elkaar. Als je alle landmassa's op aarde samen in de Stille Oceaan zou gooien, zou er nog steeds ruimte over zijn.
Hoe de oceanen de tijdszones beïnvloeden, lees je op de pagina over de datumgrens.
Veelgestelde vragen
Hoeveel oceanen zijn er?
Officieel zijn er vijf oceanen: de Stille Oceaan, de Atlantische Oceaan, de Indische Oceaan, de Zuidelijke Oceaan en de Noordelijke IJszee. De Zuidelijke Oceaan werd door de IHO formeel erkend in 2000.
Wat is de grootste oceaan?
De Stille Oceaan is met 168,7 miljoen km² de grootste. Hij is groter dan alle continenten samen opgeteld (NOAA).
Wat is het diepste punt van de oceanen?
De Marianentrog in de Stille Oceaan is het diepste gemeten punt op aarde: ongeveer 10.935 meter onder zeeniveau (NOAA).
Wanneer werd de Zuidelijke Oceaan officieel erkend?
De Internationale Hydrografische Organisatie (IHO) erkende de Zuidelijke Oceaan formeel in 2000. National Geographic begon hem in 2021 officieel op kaarten te vermelden.
Bronnen
- NOAA — National Oceanic and Atmospheric Administration (oppervlaktegegevens oceanen)
- IHO — International Hydrographic Organization, publicatie S-23 (2000)
- National Geographic — erkenning Zuidelijke Oceaan (2021)
- CIA World Factbook — geografische oceaandata
- VN World Population Prospects 2024 — bevolkingscijfers kuststaten