Dieren van Europa

Gemengde bossen van Midden-Europa

De brede band van gemengde loofbossen die zich uitstrekt van het Iberisch Schiereiland via Midden-Europa tot aan de Karpaten vormt het hart van de Europese biodiversiteit. Hier leven edelherten (Cervus elaphus), reeën, wilde zwijnen en, op de terugweg, ook de wolf en de bruine beer.

De bruine beer (Ursus arctos) heeft zijn sterkste populaties in de Karpaten (Roemenië, Slowakije), de Dinarische Alpen en de Baltische staten. Scandinavië herbergt de grootste aantallen in West-Europa. In Midden-Europa was de soort vrijwel uitgestorven; in landen als Duitsland en Oostenrijk worden de eerste voorzichtige terugkeergevallen gerapporteerd. Vergelijk het herstel van de beer met de situatie van bedreigde dieren in Azië om te zien hoe uiteenlopend de druk op grote roofdieren wereldwijd is.

De Euraziatische lynx (Lynx lynx) was door overbejaging in het grootste deel van Midden-Europa verdwenen. Herintroductieprogramma's in Zwitserland (vanaf 1971), Duitsland en Tsjechië hebben geleid tot het herstel van kleine maar stabiele populaties. De IUCN classificeert de soort als least concern (niet bedreigd) op wereldschaal, al zijn de deelpopulaties in West-Europa kwetsbaar.

De terugkeer van de wolf

Weinig dieren symboliseren de Europese natuurhersteldiscussie zo krachtig als de wolf (Canis lupus). Waar de soort in de twintigste eeuw uit vrijwel heel West- en Midden-Europa was verdwenen, zijn wolven tegenwoordig aanwezig in Duitsland, Denemarken, België, Nederland, Italië, Spanje en France. De kolonisatie verloopt grotendeels op eigen kracht — vanuit de Poolse en Italiaanse kernpopulaties.

De wolf heeft de IUCN-status least concern op wereldschaal. In Europa zijn de aantallen sterk gestegen: schattingen voor 2022–2024 spreken van meer dan 20 000 individuen op het continent. Dit herstel is een ecologisch succes, maar leidt ook tot spanningen met veehouderij. De discussie over beheer en bescherming is op dit moment een van de meest beladen in het Europese natuurbeleid.

Op de pagina over het klimaat van Europa leest u hoe klimaatverandering de leefgebieden van dieren als de beer en de wolf beïnvloedt: warmere winters verkorten de slaapperiode van beren en veranderen de prooidieren van de wolf.

Taiga: het noordelijke naaldbos

Ten noorden van de gemengde loofbossen strekt de taiga zich uit over heel Scandinavië en het noorden van Rusland. Dit is het grootste aaneengesloten bos op aarde. Hier leven elanden (Alces alces), rendieren (Rangifer tarandus), veelvraten (Gulo gulo) en bruine beren in hoge dichtheden.

De Scandinavische populatie van de bruine beer is de gezondste van West-Europa: Zweden telt circa 2 800–3 000 dieren, Finland circa 2 500. In het noorden van Noorwegen en Rusland zijn de aantallen vergelijkbaar. De taiga biedt ook leefruimte voor de steenarend (Aquila chrysaetos), een van de meest markante roofvogels van Europa.

De Alpen en andere berggebieden

In de hogere berggebieden — de Alpen, de Pyreneeën, de Karpaten en de Kaukasus — leven soorten die zijn aangepast aan ruw terrein en extreme kou. De gems (Rupicapra rupicapra) en de steenbok (Capra ibex) zijn meesterklimmers. De steenbok was in de negentiende eeuw teruggebracht tot een handvol dieren in het Italiaanse Gran Paradiso; herintroductie heeft de soort over de gehele Alpen uitgebreid.

In de Pyreneeën leeft de laatste populatie bruine beren van West-Europa. Na bijna-uitroeiing in de jaren negentig zijn Sloveense beren heringevoerd; de populatie telde in 2024 circa 80 dieren. In de Kaukasus, op de grens van Europa en Azië, leven ook de Kaukasische wisent en de Bezoargeit. De steenarend broedt verspreid over de hele bergketen van Portugal tot aan de Kaukasus.

De wisent: terugkeer uit het niets

De wisent of Europese bizon (Bison bonasus) is het zwaarste landdier van Europa en een van de meest indrukwekkende herstelgevallen ter wereld. De soort stierf in het wild uit in 1927 — het laatste wilde exemplaar werd gedood in het Bialowieza-woud op de grens van Polen en Wit-Rusland. Slechts 54 dieren overleefden in gevangenschap.

Dankzij een intensief internationaal fokprogramma en herintroductie telt de soort nu meer dan 7 500 individuen in wilde en semi-wilde populaties, voornamelijk in Polen, Wit-Rusland, Oekraïne en Roemenië. De IUCN heeft de classificatie in 2020 gewijzigd van vulnerable naar near threatened (bijna bedreigd) — een zeldzame opwaartse stap op de Rode Lijst. Het Bialowieza-woud, een UNESCO-werelderfgoed, vormt het hart van het verspreidingsgebied.

De Middellandse Zee en kusten

De Middellandse Zee herbergt bijzondere mariene ecosystemen. De monniksrob (Monachus monachus) is een van de meest bedreigde zeezoogdieren ter wereld — de IUCN classificeert hem als endangered (bedreigd). Geschat wordt dat er minder dan 800 exemplaren overleven, verspreid over kleine populaties in Griekenland, Turkije, Madeira en Noord-Afrika.

De ondiepten van de Middellandse Zee zijn ook leefgebied voor de gewone tuimelaar (Tursiops truncatus), de gestreepte dolfijn en sporadisch de gewone vinvis. Zeeschildpadden — met name de onechte karetschildpad (Caretta caretta) — nestelen op de stranden van Griekenland, Cyprus en Turkije. De pagina voor kinderen over dieren per continent geeft een toegankelijk overzicht van de meest markante Europese soorten.