Zomertijd over de hele wereld
Twee keer per jaar verzetten honderden miljoenen mensen hun klokken — vooruit in de lente, terug in de herfst. Maar zomertijd is geen wereldwijde gewoonte: de meerderheid van de landen op aarde kent het systeem niet. Waarom bestaat het, hoe verschilt het per regio, en wat staat ons in Europa te wachten?
Wat is zomertijd en waarvoor dient het?
Zomertijd — in het Engels Daylight Saving Time (DST) — houdt in dat klokken in de lente één uur vooruit worden gezet, zodat er 's avonds langer daglicht is. In de herfst gaan ze weer een uur terug. Het idee is simpel: als mensen 's ochtends minder zon gebruiken (omdat ze toch slapen), kun je dat uur beter 's avonds inzetten. Zo bespaar je theoretisch energie op kunstlicht en kun je 's avonds langer buiten zijn.
De Britse bouwvakker William Willett pleitte al in 1907 voor zomertijd om daglicht niet te verspillen. Duitsland voerde het als eerste land in tijdens de Eerste Wereldoorlog (1916) om brandstof te besparen. Veel andere landen volgden. Na de oliecrises van de jaren zeventig raakte DST opnieuw populair als energiebesparingsmaatregel.
Of het echt energie bespaart is wetenschappelijk omstreden. Moderne studies tonen aan dat de besparing op elektrisch licht deels wordt tenietgedaan door meer verwarming 's ochtends in de koudere ochtenduren. Meer over de tijdzone-werking leest u op tijdzones uitgelegd en de technische basis op UTC, GMT en de nulmeridiaan.
Zomertijd per regio
Niet alle regio's werken met zomertijd, en de data waarop de klok verspringe, variëren sterk. De tabel hieronder geeft een overzicht van de voornaamste regio's.
| Regio | Klok vooruit | Klok terug | Zomertijd? |
|---|---|---|---|
| EU / Europa | Laatste zondag maart, 02:00 | Laatste zondag oktober, 03:00 | Ja (EU-richtlijn 2000/84/EG) |
| VS / Canada | Tweede zondag maart, 02:00 | Eerste zondag november, 02:00 | Ja (meeste staten/provincies) |
| Australië / NZ | Eerste zondag oktober | Eerste zondag april | Ja (omgekeerde seizoenen) |
| Chili / Paraguay | Oktober / september | April / maart | Ja (zuidelijk halfrond) |
| Afrika (meeste landen) | — | — | Nee |
| Azië (meeste landen) | — | — | Nee |
| Rusland | — | — | Nee (afgeschaft in 2014) |
Bron: IANA Time Zone Database; EU-richtlijn 2000/84/EG; CIA World Factbook.
Europa: de EU-regel
In de Europese Unie is de klokwissel vastgelegd in EU-richtlijn 2000/84/EG. De richtlijn schrijft voor dat alle lidstaten de klok op dezelfde data verzetten — de laatste zondag van maart en de laatste zondag van oktober — zodat er geen onderlinge tijdsverschillen ontstaan. Zo blijft het interne handels- en treinverkeer in Europa gecoördineerd. Nederland heeft de richtlijn in nationale wetgeving omgezet.
Met de zomertijd gebruikt Nederland UTC+2 (Midden-Europese Zomertijd, MEST). In de winter is dat UTC+1 (Midden-Europese Tijd, MET). Het verschil met de meeste Europese buurlanden blijft daardoor nul: iedereen verzet de klok gelijktijdig.
Amerika: andere data
In de VS gelden andere data dan in Europa. De klok gaat op de tweede zondag van maart een uur vooruit en op de eerste zondag van november terug, een verschil van ruim twee weken met de EU. In de weken daartussen zijn de tijdsverschillen tussen Noord-Amerika en Europa een uur groter of kleiner dan gewoonlijk — een bron van verwarring bij internationale vergaderingen.
Niet alle Amerikaanse staten doen mee. Arizona (behalve het Navajo-reservaat) en Hawai staan het hele jaar op standaardtijd. Canada volgt grotendeels dezelfde data als de VS, op enkele provincies na.
Waarom Afrika en Azië grotendeels geen zomertijd kennen
Dichtbij de evenaar varieert de daglengte nauwelijks gedurende het jaar. Op de evenaar zelf is de dag altijd vrijwel precies 12 uur lang. Hoe verder je van de evenaar af bent, hoe groter het verschil tussen de langste en kortste dag. Het voordeel van zomertijd — meer bruikbaar avondlicht in de zomer — is bij de evenaar simpelweg verwaarloosbaar.
Landen als India, China, Japan, Singapore en de meeste landen in Afrika gebruiken daardoor het hele jaar dezelfde vaste UTC-offset. Dat levert minder verwarring op bij het plannen van vluchten en vergaderingen. Japan schafte zomertijd na de Tweede Wereldoorlog af; China heeft het nooit ingevoerd na de eenmaking van 1949.
Een interessante uitzondering is Marokko: dat land past zomertijd toe maar pauzeert het tijdens de ramadan om respect voor de vastentijden te tonen.
Het zuidelijk halfrond: omgekeerde cyclus
Op het zuidelijk halfrond zijn de seizoenen omgedraaid ten opzichte van het noorden. Wanneer het in Nederland winter is, is het in Sydney zomer. Landen als Australië, Nieuw-Zeeland en Chili die zomertijd gebruiken, zetten de klok daarom vooruit in oktober (het begin van hun lente) en terug in april (het begin van hun herfst).
Dat betekent dat Nederlandse en Australische zomertijd deels samenvallen en deels in tegengestelde richting bewegen. In september/oktober, als Nederland teruggaat naar wintertijd, zet Australië de klok juist vooruit. Het tijdsverschil tussen Amsterdam en Sydney kan daardoor in de herfst twee keer in korte tijd veranderen.
Meer over de Pacifische en Australische regio staat op de pagina over Oceanië.
Het EU-debat: wordt zomertijd afgeschaft?
In 2019 stemde het Europees Parlement met een ruime meerderheid voor het afschaffen van de halfjaarlijkse klokwissel. De aanleiding was een raadpleging waarbij meer dan 4,6 miljoen Europeanen hun mening gaven — de overgrote meerderheid was voor afschaffing. Het Parlement stelde voor dit in 2021 door te voeren.
Maar de EU-ministerraad (de lidstaten) heeft het voorstel sindsdien niet afgerond. De kern van de onenigheid: moeten landen permanent op zomertijd (UTC+2 in Nederland) of op wintertijd (UTC+1) blijven staan? Buurlanden die verschillende keuzes maken, zouden hun tijdsverschil met één uur zien veranderen, wat gevolgen heeft voor de interne markt, treinschema's en internationale samenwerking. Zo lang er geen akkoord is, blijft de EU-klokwissel van kracht op basis van richtlijn 2000/84/EG.
Voor het overzicht van alle tijdzones in Europa en hoe landen als Spanje, Ierland en Rusland andere keuzes maakten, zie de tijdzonenpagina.
Veelgestelde vragen
Wanneer gaat de klok in Nederland vooruit?
In Nederland gaat de klok de laatste zondag van maart om 02:00 een uur vooruit naar 03:00 (zomertijd, UTC+2). De klok gaat terug op de laatste zondag van oktober om 03:00 naar 02:00 (wintertijd, UTC+1). Dit is vastgelegd in EU-richtlijn 2000/84/EG.
Waarom kennen veel landen in Afrika en Azië geen zomertijd?
Dichtbij de evenaar is het verschil in daglengte tussen zomer en winter minimaal, zodat er weinig voordeel is bij het verzetten van de klok. Landen als India, China, Japan en de meeste Afrikaanse staten gebruiken daarom het hele jaar dezelfde tijd. Zie ook tijdzones uitgelegd.
Wil de EU de zomertijd afschaffen?
In 2019 stemde het Europees Parlement voor afschaffing, maar de EU-lidstaten zijn het niet eens over permanent zomer- of wintertijd. De klokwissel gaat daardoor voorlopig door op basis van richtlijn 2000/84/EG.
Hoe werkt zomertijd op het zuidelijk halfrond?
Op het zuidelijk halfrond zijn de seizoenen omgedraaid. Landen als Australië, Nieuw-Zeeland en Chili zetten de klok vooruit in oktober en terug in april — het spiegelbeeld van de Europese cyclus. Lees meer op de Oceanië-pagina.
Bronnen
- EU-richtlijn 2000/84/EG — vaststelling zomertijdregeling in de Europese Unie
- IANA Time Zone Database — tz.iana.org (zomertijdregels per land en zone)
- Royal Observatory Greenwich — historisch overzicht zomertijd (rmg.co.uk)
- Europees Parlement — resolutie over afschaffing zomertijd, 26 maart 2019
- CIA World Factbook — tijdzone- en DST-informatie per land